Javier Viar Olloquiri (Bilboko Arte Eder Museoaren zuzendaria) egindako bileraren bigarren atala. Eskerrak eman behar ditugu museoaren jendeari emandako tratuagaitik eta barrualdean grabatzen uzteagaitik. Eskerrik asko. Bideo honetan hurrengo galderak egiten ditugu:

• Zein motatako proiektu egiten ditu museoak bilboko jendeari kultura hurbiltzeko?
• Zer esango zenioke jendeari museoa bisitatzera etor dadin?

Lehengoari, zuzendariak azaldu zigun nola museoa bilboko kultural bizitza gizarteratzen duen. Behin-behineko publiko batzuentzat esposizio pribatuetatik, eskoletako taldeen ikustaldiak, CORPUS diru-laguntzak ikerkuntzan,arte bilblioteka pribatua eta web horri bat. Museoaren eraikinean egindako gai ezberdinen hitzaldiez gain.

Bigarren galderan, pixka bat ireki eta zabalagoa, zuzendaria museoaren etorkizuneko bisitariei hitz batzuk eskaintzen dizkie.Artea gure eguneroko bizitzatik urrun ez dagoela eta urruneko gauza ez dela pentsatu behar dugula.

Zezen museoa tauromakia mundua biltzen du. Beste museo mota bat da, espezializatuta eta ez daukate arteko obrarik, kultura intereseko gauzak baizik.

Bilboko Zezen Museoaren lehenengo zatia 1995eko urtean zabaldu zen. Gaur egun, Bilboko Zezen museoa zezen mundoko historiaren zortzi aro nagusiak biltzen ditu unitate didaktiko moduan. Hauek: Ilustrazio garaikoa, Erromantizismo garaiko toreatzaileak, XIV belaunaldiko eta Guerritaren toreatzaileak garaia, urrezko aroa (Joselito), zilarrezko aroa, Bigarren Errepublikako belaunaldia, Manoleteren garaia, 50eko hamarkada eta El Cordobés garaia.

Erakusgaia argazki asko bildu ditu, tauromakiaren inguruko Goya-ren 4 grabatu, 20 zezenketeta kartelak, Antonio Ordoñezek zezenketan erabilitako bi traje, El Niño de la Capea-ren bat eta Egaña pikadorearen beste bat.

Museoaren nahia, tauromakia maitatzen duten pertsonentzat historiaz gosatzeko bilera puntu bat eratzea da.

Pasaden astean Bilboko Arte Eder Museora joan ginen, María Amezagaren laguntzarekin, bere zuzendaria elkarrizketatu genuen: Javier Viar Ollaqui. Sarrera hizketa txiki baten ondoren gaian zentratu genuen, galderak. Hauek ziren:

• Zer motatako obrak erakusten ditu Arte Eder Museoa?
• Zein da obrarik aipagarriena eta historia gehien duena?

Lehenengoari modu konkretuan erantzun zigun, obra modu ezberdinak, egileak eta museoa zein denbora tarte betetzen zituen azalduz, Arte Eder museoa zen den definizio zehatza emateaz gain.

Bigarren galderan zehar Riberaren obra ikusi egin genuen, “San Sebastian Curado por las Santas Mujeres”, zuzendariaren gogokoena eta museoaren obrarik importanteenetako bat ere. Autorearen ezaugarriak eta garaiarenak ere bitzen ditu, halaber, bere erligio obrarik garrantzitsuenatakoa da .

Bilboko Arte eder museoa 1914. Urtean ireki zen lehen aldiz. Garai horretan, Atxuriko Ospitalean zegoen kokatuta. Zortzi urte beranduago, proposamen bat sortu zen: Arte Modernoko Museoa sortzea. Hainbat arazo eta leku aldaketaren ondoren, bi museo horiek elkartu ziren eta gaur egun dauden eraikinean jarri ziren. 1945. Urtean egin ziren donazio, emaitza eta erosketen ondorioz, eta beraz arte lanak gordetzeko lekua handitu behar izan zen 1972 urtean: eraikin berri bat jaso zen arte lan garaikideentzako. Gaur egun, korridore batek lotzen dituen bi eraikinek osatzen dute museoa.

Lau gela nagusi ditu: aintzinako artea, arte garaikidekoa, euskal herriko artea eta arte aplikatuak. Arte plastikoen bilduman XII. Mendetik gaur egun arteko lanak daude. Obra erromanikoen hasten da bilduma, euren artean nabariena Jaungoiko Maiestate da. Ondoren, gotiko espainarren garaiko pinturak daude, honako marrolari hauenak: Pedro Sierra, Berthome Baro eta Bartolome Bermejo.

XVI eta XVII mendeko arte lanak ohialean edindako pinturak eta taulak daude. Luis Morales, el Greco, Antonio Morok, Murillo, Zurbaran eta Ribera. Riberarik lanik importantena “San sebastianeko Martirioa” da. Ere Goya dago bi retratuen bidez. Azkenik, hiru gela bereizten dira, espainako artea erakusteko. Bertan XIX mendeko lanak daude: Esquivel, Madrazo, Sorrolla, Alenza eta beste asko.

Eraikinak edo gizakiak erabiltzeko guneak egin eta proiektatzeko artea bezala definitzen da arkitektura, arte moduan hartuta estetikaren bilaketa egoten den momentutik. Obra arkitektoniko guztiak hurrengo ezaugarriak izan behar ditu:

• Sendotasuna (Firmitas),hau da,eraikin trinkotasuna.
• Erabilgarritasuna (Utilitas), edo bere funtzionalitasunarekin bete.
• Edertasuna (Venustas), edertasuna erakustea,estetika zaindua edukitzea.

Arkitektura bi azpitalde handitan banatuta dago,eraikin modu guztiak biltzen dituztenak. Hauek arkitektura zibila eta arkitektura erlijiosoa dira. Lehenengo aldea,etxeko erabilerari, jolasgarriari, instituzionalari, komertzialari edo oroigarri monumentuetara zuzenduta. Beste aldetik, erlijioduna jainkoaren gurtzarako zuzenduta dago. Tipologia honetan identifikagarriak dira modu guztietako templuak. Haien ezaugarririk importanteenak, bi oinarrizko elementu  ditu: eraikinaren barruko gunea eta kampoaldeko gunea edo tamaina, importantea ez dena, emen apainduraren zati handiena doa.

Museo publikoak XVIII.mendeko amaieran hasten dira, gehienak europako erregetzen arte bildumei esker. Batzuk sortzen dira erregetzaren desagerpenagaitik (“Louvre”ko museoa) eta beste batzuk lagapenagaitik (“El Prado”ko museoa,Madrid). Museo pribatuak artistei eta jabedum bildumetarei daude elkartuta. Bildumetakoak oso ugariak dira Estatu Batuentan eta anglosaxoniar lurraldeetan (Wallace Colection eta Fryck Collection,adibidez). Orainaldian museo berriak eta instituzioetara edo fundazioetara loturiko arte erdiguneak egiten dira.

Beste sailkatzeko mota bat dago, barruko obrak aurkezteko motaren arabera: Arte ederrak, Arte plastikoak, artisautza, arkeologia, antropologia, historia, zientza, militarrak, Botanikoak eta abar.

Artelan Berreginen museoa 1922. urtean jaio zen, Manuel Ramirezen eskutik. Lehen bilera 1927 urtean egin zen. Bertan, Isidoro de Guinea, Moises Huerta, Angel Larroque eta Manuel Smith kolaboratu zuten. Hauek gerora museoak izango ziren bildumak erosi zituzten, baino horaindik geratzen zen leku egoki bat aurkitzea. Bilboko udala Berastegi Eskolaren zati bat utzi egin zion baina 1957. urtean Misarol Kontearen kalera joan behar zuten. Orain, Mariaren Bihotzaren elizan kokatuta dago museoa.

Artearen historian aldi ezberdinetako erreprodukzioak daude, originalezko tamaina berberan eta xehastasun gustiekin. Asiria edo egiptotik hasi eta greziarekin jarraituz, errenazimendura bitarteko artearen maisulanen obrak daude, besteak beste: Hammurabiren Kodea, Elche-ko Andrea, Diskoboloa, Miloko Venusa, Pergamoko aldarea, Laocoonte bere semeekin eta abar.

Sortu zen momentutik, museoaren helburua didaktikoa zen. Bere hasieratik marrazketa, modelatu eta pinturako ikastaroak eman dira, baina ere eskolako ibilaldiak egiten dira. Duela gutxi, eta sortzeko garaiko helburua betetzeko, museoak bere zereginak handitu ditu: argazkintza, modelatua, hustuketa kurtsoak egiten eta aktibitate kulturalak sortzen.

Eleiz Museoak, hiru motako arte piezak erakusten ditu:

Lehen Solairuan, Europako urregintza-bildumarik onetarikoa miresteko parada dago. Bertan, hemengo obra itzelen ondoan, Amerikatik ekarritako artelanak daude, urrutiko lur haietan arrakasta lortu zuten bizkaiterrek bidalita; ez baitzituzten ahazte beraien sorleku parrokiak. Hemen gaur egungo erlijio-artearen gela ere badago; gela horretan bertoko artista onenen obrak daude ikusgai: Huerta, Torre, Lucarini, Ramil, Muñoz, Larrea, Garcia Ergüin eta abar.

Bigarren Solairuaren hasieran “Andra Mariei” eskainitako gela txikia dago: Ama Birjina eta Jesus Umearen irudiak, Euskal Herrian betidanik irudi horiekiko eduki dugun debozioa gogorarazten diguten obrak, XII eta XV mende bitartean eginak. Gela horren ostean pinturaren eta eskulturaren nilakaera daukagu, forma erromanikoetatik oraingoetaraino, besteak beste, Beaugrant, Jordan, Carnicero, Paret… artisten obrak daudelarik.

Video gehiago gure Youtubeko web horrian.

UNESCOa (Nazio batuen antolakuntza hezkuntza,zientzia eta kulturarako) bere programan,”ondasun kulturalak herrien kultura eta zibilizazioaren funtsezko elemetuetariko bat dira” baieztatzen du.

La Haya-ko batzarrarenetik, 1954. urtean, arte ekintza kontserbatuta, zaharberrituta,babestuta eta erakutsita izan behar den ondasun kultural batean bihurtu da.Horregaitik, UNESCoa aldiro arduratzen da modu ezberdineko arte ekintzak (Portugaleteko zubi esekia bezala) Giza Kulturaren Ondarea izendatzen. Españan, ICOMa (Museoen nazioarteko kontseilua) Nazio Batuekin lankidetzan, estatuko lurralde geografikoaren barrualdean dauden arte ekintzen mantenimenduaz arduratzen da.

UNESCO buruz egindako flickren web horria, Giza kulturaren ondarea diren obrekin.

Eleiz Museoa Atxuriko La encarnacion komentuko klaustroan dago. Toki harmoniko, isil eta atsegina da, ezin egokia bere eginkizun berrirako baina, aldi berean, harrigarria eraikinaren kanpoaldearekin daukan aldeagatik.

Antzinako komentuaren barrua, 8. Mendeko esperientzia erlijiosoak eta gurtzarako egindako obren isla ikusteko aukera ematen digun bilduma dago. Artelan gehienek Bizkaiko Elizbarrutiko elizetan daukate jatorria, baina hainbat komentuk, Bizkaiko Foru Aldundiak eta beste erakunde batzuek ere ekarpen garrantzitsuak egin dituzte.

Gure lehen bideoa da. Bertan, Jesús Muñiz Petralanda, eleiz museoko katalogaziozko arduraduna lagundu zigun. Eskerrak ematen digu laguntzagatik. Aste onetan, bideo berriak kolgatuko ditugu.